O
Twee figuren zitten boven op de Schaelsberg en staren voor zich uit. 338 jaren en 17 kluizenaars hijgen hen in de nek. Ze nemen een teug (maar van wat?). Ademen in. Ademen al die getallen in. Stilte.
Ze ademen uit en vormen met hun rook een spiegel. Een spiegel die optrekt tot hoog boven de berg.
I
Eerling: tijd is een kathedraal en ik mag er niet binnen.
Eerlings Mantel: je lichaam is tijd en je bent geen kathedraal. of wel? is een kathedraal een lichaam?
E: ik ben een vuist. ik wil open zijn.
E’s M: te stijf. je bent te stijf voor een lichaam.
E: mijn vlees is toeschouwer.
E’s M: wat wil je zien? wat verwacht je?
E: bestaat er een blik die zowel zachter maakt als stuk kan slaan?
E’s M: die elke vonk waarborgt?
E’s M: die elke scherf thuisbrengt?
E: ja, want het oog van den meester maakt het paard vet.
II
E’s M: Ga zitten en doe wat ik zeg. Laat je kin op je borst rusten en richt je blik op je navel. Zoek het hart en rol het uit, traag, als een tekst die eeuwenlang onder de grond begraven lag. Het zal donker zijn, ondoordringbaar. Je ogen vol stof. Keer dag en nacht terug. Wrijf over de letters. Voel hoe ze kronkelen en in je handen bijten. Blijf de letters aanraken tot er holtes ontstaan. En wacht. Wacht, wacht tot je bij de letter komt die niet kan worden uitgesproken, de stille letter, verborgen letter, de altijd al vergeten letter waaruit alle taal ontspringt. De letter voor het alfabet. De letter die licht geeft. Die op jou heeft gewacht. De trilling voor het geluid. Een spasme in de borstkas. Een openen van de keel.
E: hoe nu te spreken?
E’s M: Blijf stilzitten tijdens je gestage opening van de keel. Hou je aandacht vast bij de eerste hijger. Eer je de eerste durft te verbeelden, dan volgen de andere 16 vanzelf. Niet omdat de klanken zo makkelijk verteerbaar zijn, maar vooral omdat ze jouw luisterend oor niet verwachtten. Zo worden de hijgsels eerst zaagsels en daarna van hun ruis verloste luchtstromen. Nu pas begint een andere beweging op gang te komen.
E: hoe nu te spreken? ingeperkt. gebonden. geketend aan een teug en op een bankje dat uitkijkt op een landschap. een landschap dat uit zijn voegen barst van nep-groen. het enige dat echt is, zijn de hekken en de spiegel die nog altijd boven het gebied uittorent.
III
Er valt een kristalheldere gloed over de hekwerken heen, met de spiegel als glazen bron. Alle natuur, alle mystiek, lijkt zich te hebben geconcentreerd in dezelfde foeilelijke stangen. De twee rokende figuren namen ze plotseling waar. De wezens die deze hekwerken zijn komen opbouwen tijdens het nemen van die ene teug zijn verdwenen, of beter gezegd: opgelost. En hebben op ieder hoekpunt een verrekijker achtergelaten. Dat voelt als een pesterij. Er is namelijk niets te zien als je door ze heen kijkt.
E: waar is de rand?
IV
De rokende figuren proberen door de ondoordringbare gloed heen te staren, maar het licht lekt voorbij elke rand en verblindt hen. De gloed wikkelt zich om hen heen. Voelt stroperig. Kleverig. Een gestokte ademhaling. Toch moeten ze zich eraan overgeven. De inperking voelen. Dan begint een nauwelijks waarneembare aanraking hun bindweefsel te verzachten. Ze dijen uit, verruimen van binnenuit. Hun ruimte wrijft langs het opgeworpen hekwerk, en het hekwerk wrijft terug: het schudt, het trilt.
V
De weefselachtige substantie slijmert op en neer in de ganse omtrek van de kluizenarij. Ze dreigt meerdere malen buiten diens oevers te treden en zich op de Geul te storten, tot het tweetal weer een trekje neemt en het geheel weer de spiegel in wordt gezogen.
E’s M: Pardon. Ik kon mij even niet bedwingen; een mantel moet soms ook even diens vleugels spreiden. En wapperen in de wind.
E: ik weet nog steeds niet waar de rand is. niet alleen van deze berg, maar zelfs niet van dit bankje. ik voel me geketend, en het wordt alleen maar kouder.
Mantel wikkelt zich om Eerling heen. Het is koud vanwege de bomen die nog niet lang hun bladeren verloren hebben, en ook de winter is zijn geduld kwijt.
VI
Het gehijg lijkt in Mantel gewikkeld opnieuw dichterbij te komen. Een o-vormige kluizenaarsmond drukt zich tegen E’s rug aan. Van het gehijg spatten vonken die weer uitdoven voordat ze opvlammen en hen kunnen verteren. Het gehijg humt een vreemd lied naar binnen, wrijft het rond, wrijft hen warm. E opent diens mond, en schrikt van hun eigen stem: een Ander zingt nu in hen.
E&M: ben jij mijn rand of ik de jouwe?
Geen antwoord. Enkel gezang. Dat wat als Ander begint raakt verstrikt in diens eigen lettergrepen, een stem die zoekt, die al die 338 jaar aan zingels en zegsels in zich vermengt. Die dat hier en nu een plek en gestalte probeert te geven. Dit duurt en duurt. Tot uit diezelfde mond het dubbelzinnige anagram/ margana/gramana Nader Raden tevoorschijn komt.
Nader Raden: Ik weet niet waarom ik uit een Ander berg thuisvoel, maar dat het nu tijd is om hem te verlavoortkom. Het enige dat ik weet is dat ik me op deze ten. Om plaats te maken.
Een pauze.
NR: Deze situatie vraagt om wat één van ons ooit over de mystiek heeft proberen te zeggen: zodra het eventjes duidelijk lijkt wat “de mystiek” zou kunnen zijn, schudt de bedrieglijke helderheid van de dagelijkse taal alles weer door elkaar.
E&M: wat ben jij voor een gedaante?
NR kan alleen maar glimmen terwijl de zon langzaam opkomt.
VII
E&M: ik weet nog steeds niets. treed ik in bij de Kluis? word ik nummer 18? ga ik naar binnen of blijf ik buiten? al fluisterend of brullend? nee, mijn vraag is veranderd, gewikkeld in stil gezang. ik zoek niet meer en de kathedraal is in zandkorrels uiteengevallen. ik beweeg met andere tijden, een nieuw geheim om weg te geven, dat ik voel en vergeten ben. ik kan het nog niet of niet meer verwoorden. ik trek me terug, naar de klanken toe